Projekt “Samorządowe instytucje finansowe jako innowacyjna forma prowadzenia działalności na rynku finansowym” był realizowany w latach 2017 – 2020 na podstawie decyzji NCN nr 2016/23/B/HS5/00870.

 

Kierownik grantu: dr hab. Witold Srokosz, prof. UWr

Wykonawcy: dr hab. Rafał Kowalczyk, dr Tomasz Kopyściański

Popularyzatorski opis rezultatów projektu:

W Polsce nie istnieją obecnie komunalne instytucje kredytowe, chociaż w wielu państwach zachodniej Europy takie instytucje kredytowe sprawnie funkcjonują od wielu lat. Natomiast  w Polsce działa dobrze rozwinięty system samorządowych funduszy poręczeniowych oraz pożyczkowych, który jednak powstał w oparciu o mało precyzyjne przepisy prawne.

Tak więc należy postulować wyraźne umocowanie polskich województw a przede wszystkim polskich gmin, do tworzenia funduszy pożyczkowych oraz poręczeniowych oraz do uczestniczenia w nich. Ponadto potrzebna jest osobna, szczegółowa regulacja prawna, która wyraźnie umocuje gminy i województwa do tworzenia komunalnych instytucji kredytowych i uczestniczenia w nich. Istniejąca obecnie regulacja zawarta w art. 10 ust. 3 ustawy o gospodarce komunalnej nie jest tu wystarczająca, ponieważ jest zbyt ogólna.

Nie wydaje się sensowne postulowanie zmian legislacyjnych, mających na celu ułatwienie zakładania przez gminy banków oraz zakładów ubezpieczeń na ogólnych zasadach, a to przede wszystkim ze względu na wątpliwą racjonalność ekonomiczną takiej aktywności gmin. Z perspektywy zadań gmin oraz traktatowych przepisów dotyczących reguł konkurencji pojawia się także pytanie o uzasadnienie szerokiego katalogu usług bankowych, jakie może świadczyć bank utworzony na zasadach ogólnych (czy też usług ubezpieczeniowych świadczonych przez zakład ubezpieczeń).

Konstruując polski system komunalnych instytucji kredytowych można wykorzystać doświadczenia krajów Europy Zachodniej, w szczególności Niemiec, gdzie system takich instytucji – system Sprarkassen jest najbardziej rozwinięty. Tak więc należy postulować, aby polskie komunalne instytucje kredytowe, wzorem Sparkassen, miały następujące cechy: – terytorialne ograniczenie zakresu działalności; – zastrzeżenie wyłączności działania danej komunalnej instytucji kredytowej w granicach administracyjnych określonej jednostki samorządu terytorialnego; – jasno określone cele, które mają charakter publiczny; – nakaz zaangażowania w rozwój wolontariatu; – zakaz  prowadzenia przez komunalne instytucje kredytowe na własny rachunek operacji mających charakter spekulacyjny.  Niestety ze względu na wymogi unijne dotyczące pomocy państwa dla przedsiębiorców, nie jest możliwe, jak się wydaje, zaszczepienie na polski grunt szerokiego zakresu podmiotowego działalności Sparkasse.

W celu uniknięcia zarzutu udzielania przez komunalne instytucje kredytowe pomocy publicznej (pomocy państwa) należy ograniczyć zakres podmiotowy ich działalności wyłącznie do MŚP i ewentualnie samych jednostek samorządu terytorialnego.

Każda postulowana polska komunalna instytucja kredytowa powinna być w pełni samodzielna i nadzorowana wyłącznie przez Komisję Nadzoru Finansowego. Jednocześnie kapitały i płynność komunalnych instytucji kredytowych powinny od samego początku funkcjonowania osiągnąć taki stopień, aby nie było konieczne tworzenie instytucjonalnego systemu ochrony oraz jakiś specjalnych funduszy ratunkowych czy stabilizacyjnych.

Dobrze rozwinięty polski system samorządowych funduszy poręczeniowych oraz pożyczkowych jest dość wyjątkowy na tle systemów poręczeniowych krajów “starej” Unii Europejskiej, w których instytucjami poręczeniowymi są mutual guarantee institutions. Wyróżnia go samorządowy charakter, gdyż w całości system ten oparty jest na spółkach handlowych, które w 100 % są kontrolowane przez jednostki samorządu terytorialnego. W przeciwieństwie do wspomnianych systemów poręczeniowych krajów Europy Zachodniej nie jest to system oparty na poręczeniach wzajemnych.

Wydaje się, że byłby to zupełnie naturalny proces, gdyby obecnie funkcjonujące samorządowe fundusze poręczeniowe i pożyczkowe przekształciły się w komunalne instytucje kredytowe a ich miejsce zajęły polskie mutual guarantee institutions.

Jak dotąd problematyka samorządowych instytucji finansowych nie była przedmiotem badań naukowych w zakresie prawa i ekonomii. Podjęcie takich badań wypełniło tę lukę i stanowi istotny wkład w rozwój nauki finansów samorządowych oraz bankowości. Szczególnie istotne jest opracowanie teoretycznych ram modelu prawnoekonomicznego tworzenia i funkcjonowania komunalnych instytucji kredytowych. Rezultaty badań przeprowadzonych w ramach projektu mogą stanowić bazę dla kolejnych badań podstawowych i stosowanych. Nie do przeceniania jest również możliwość rozbudzenia fachowej dyskusji na temat funkcjonowania jednostek samorządu terytorialnego na rynku finansowym.